Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), Kanal 7, ATV, Show TV, NOW TV ve Star TV’nin engelli bireylere yönelik yayın hizmetlerinde ayrımcılık yaptığına hükmetti. Kurum, bu kanalların engelli dostu yayın yükümlülüklerini yerine getirmediği gerekçesiyle idari para cezası verdi.
TİHEK, engellilerin yayın hizmetlerine erişimini iyileştirmeyi amaçlayan yönetmeliğin 2019’da yürürlüğe girmesine rağmen, söz konusu televizyon kanallarının görme ve işitme engelliler için sesli betimleme gibi erişilebilirlik özelliklerini sunmadığını tespit etti. Bu durumun, engellilik temelinde ayrımcılık yasağını ihlal ettiği belirtildi.
Başvurular üzerine başlatılan incelemeler sonucunda, TİHEK ilgili televizyon kanallarının pozitif yükümlülüklerini yerine getirmediği ve erişilebilirlik standartlarına uymadığı kanaatine vardı. Bu nedenle Kanal 7, ATV, Show TV, NOW TV ve Star TV’ye, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) ile birlikte toplamda 17 bin 52’şer lira idari para cezası kesildi.
Kurul, bu cezaların uyarıya dönüştürülmesine karar verirken, RTÜK’e de konuyla ilgili tavsiyelerde bulundu. TİHEK, kararında 6701 sayılı Kanun’daki ayrımcılık yasağı ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’daki erişilebilirlik düzenlemelerini hatırlattı.
Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’ye de atıfta bulunulan kararda, bilgi ve iletişim hizmetlerinin engelliler için erişilebilir hale getirilmesinin devletin pozitif yükümlülükleri arasında olduğu vurgulandı. İlgili yönetmeliğin yürürlüğe girmesinin üzerinden beş yıl geçmesine rağmen, kanalların erişilebilirlik yükümlülüklerini yerine getirdiğine dair herhangi bir bilgi veya belge sunmadığı kaydedildi.
TİHEK, RTÜK’e gönderdiği tavsiyede, erişilebilirliğin temel bir hak olduğunu ve engelli bireylerin bilgiye erişememesinin düşünce ve ifade özgürlüğü başta olmak üzere diğer temel haklarını kısıtlayacağını belirtti. Olağanüstü durumlarda yapılan yayınların dahi işaret dili, ayrıntılı altyazı ve sesli betimleme ile erişilebilir sunulmasının hayati önem taşıdığına dikkat çekildi.
RTÜK’ün görevlerini insan hakları temelli bir yaklaşımla yürütmesinin engelli bireylerin bilgiye erişim hakkını güçlendireceği vurgulandı. Anadolu Ajansı’nın “Eller Konuşur” projesinin iyi bir uygulama örneği olarak gösterildiği tavsiyede, mevzuat ile uygulama arasındaki uyumsuzlukların giderilmesi için ivedilikle çalışma yapılması istendi.
