Gemi finansmanı işlemleri, uluslararası ticaretin sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahip, yüksek hacimli ve çok taraflı hukuki yapılardır. Bu işlemler yalnızca kredi sözleşmesi hazırlanmasından ibaret olmayıp; farklı hukuk sistemlerinin, kamu sicillerinin, bankacılık mevzuatının ve teminat yapılarının tek bir hukuki mimari altında birleştirilmesini gerektirir. Bu nedenle gemi finansmanı hukuku, sıradan finansal işlemlerden ayrışan, ileri düzeyde uzmanlık ve sistem kurma becerisi gerektiren bir alandır.
Bir banka açısından gemi finansmanı işleminin “bankable” olarak kabul edilebilmesi, kredinin ekonomik değerinden çok, hukuki güvence seviyesine bağlıdır. Banka avukatının görevi, bu güvenceyi sağlayan yapıyı tasarlamak ve uygulamaya koymaktır. Bu bağlamda banka avukatı, yalnızca hukuki danışman değil, aynı zamanda işlemin hukuki mimarisini kuran ve finansmanın sürdürülebilirliğini güvence altına alan kilit aktördür.
Uluslararası gemi finansmanı işlemlerinde çoğu zaman:
• Borçlu farklı bir ülkede yerleşik olabilir,
• Teminat verenler başka bir ülkede bulunabilir,
• Kredi veren banka farklı bir hukuk sistemine tabidir,
• Sözleşmelere birden fazla hukuk uygulanır.
Bu çok katmanlı yapı, hukuki görüşleri (“legal opinion”) işlemin merkezine yerleştirir. Bankalar açısından legal opinion, teminatların geçerli, bağlayıcı, icra edilebilir ve hukuken sürdürülebilir olduğunun objektif teyididir. Bu yönüyle legal opinion, yalnızca teknik bir belge değil, finansmanın hukuki sigortasıdır.
Banka avukatı tarafından verilen hukuki görüşlerde özellikle şu unsurlar yer alır:
• Tarafların hukuki ehliyeti ve yetki yapısı,
• Şirketlerin geçerli şekilde kurulmuş ve faal durumda olduğu,
• Kurumsal karar mekanizmalarının usule uygunluğu,
• Teminat sözleşmelerinin geçerliliği ve bağlayıcılığı,
• Yabancı hukukun seçiminin yerel hukuk bakımından geçerliliği,
• Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi imkânı,
• Teminatların diğer borçlara göre sıralaması (pari passu),
• Vergi, damga vergisi ve harç yükümlülükleri,
• Noterlik, tescil ve sicil gereklilikleri.
Bu kapsam, banka avukatının yalnızca hukuki riskleri tespit eden değil, aynı zamanda uluslararası standartlarda bir finansal yapının kurulmasına katkı sağlayan bir rol üstlendiğini gösterir. Bu tür bir yapılandırma, küresel finans uygulamalarıyla uyumlu, yüksek düzeyde teknik bilgi ve öngörü gerektirir.
Gemi finansmanı işlemlerinde hukuki katkının ayırt edici yönlerinden biri de, işlemlerin çoğu zaman “real-time closing” gerektirmesidir. Gemi ipotekleri, sicil kayıtları, noter tasdikleri ve sertifikasyon işlemleri eş zamanlı yapılır. Banka avukatının fiziken kapanış süreçlerinde bulunması, milyonlarca Euro ya da Dolar’lık finansmanın hukuken güvenli şekilde serbest bırakılabilmesi için zorunludur. Bu durum, mesleki sorumluluğun sıradan bir danışmanlık faaliyetinin çok ötesinde olduğunu ortaya koyar.
Ayrıca gemi finansmanı işlemlerinde:
• Kurumsal teminatlar,
• Şahsi kefaletler,
• Çapraz teminat yapıları,
• Uluslararası yargı yetkisi ve hukuk seçimi hükümleri
bir bütün olarak ele alınır. Bu yapı, bankanın alacağını farklı hukuk sistemlerinde eş zamanlı olarak koruyabilecek nitelikte olmalıdır. Bu seviyede bir hukuki yapılandırma, yalnızca ileri düzey uzmanlığa sahip profesyoneller tarafından yürütülebilir.
Bu yönüyle gemi finansmanı hukuku:
• Uluslararası ölçekte uygulama alanı olan,
• Çok yüksek finansal değer içeren,
• Hukuki hata toleransı neredeyse sıfır olan,
• Küresel finans sistemiyle doğrudan bağlantılı bir uzmanlık alanıdır.
Banka avukatının bu alandaki rolü, bireysel dosya takibinin ötesinde, uluslararası finans mimarisine katkı sağlayan bir konumdadır. Hazırlanan her legal opinion, bankaların risk
iştahını doğrudan etkiler ve milyarlarca dolarlık küresel finans akışının güvenli şekilde işlemesine katkıda bulunur.
Bu tür hukuki çalışmalar:
• Yüksek uzmanlık gerektirir,
• Uluslararası uygulamalarla uyum ister,
• Büyük ekonomik etki doğurur,
• Kurumsal ölçekte sonuç üretir.
Bu özellikler, gemi finansmanı alanında çalışan bir banka avukatının faaliyetlerini, “olağan mesleki uygulamanın” ötesine taşır. Burada ortaya çıkan katkı, bireysel dava başarısından ziyade, sistem kurucu ve kurumsal etki yaratan bir nitelik taşır.
Sonuç olarak gemi finansmanı hukuku, sadece bir alt hukuk dalı değil, küresel finans sisteminin güvenli şekilde işlemesini sağlayan stratejik bir alandır. Bu alanda verilen hukuki görüşler ve kurulan sözleşme yapıları, bankacılık sektöründe standart belirleyici nitelik taşır.
Bu nedenle gemi finansmanı alanındaki hukuki çalışmalar:
• Uluslararası ölçekte uygulanabilirliği olan,
• Büyük ekonomik hacimli işlemlere yön veren,
• Sistem kurucu ve standart belirleyici özellik taşıyan,
• Sıradan mesleki faaliyetlerden ayrışan bir uzmanlık alanı olarak değerlendirilir.
Bu çerçevede, gemi finansmanı alanında yürütülen hukuki yapılandırma faaliyetleri, bireysel uygulamanın ötesinde, uluslararası finansal işlemlerin güvenliğini sağlayan, kurumsal ve küresel ölçekte etki yaratan bir mesleki katkı niteliği taşımaktadır.
Av. Mirac Ucankale Yuce